نیازهای
مبرم زن ایرانی در دوران کنونی
(بخش اول)
گزارش: پروین کوه گیلانی
عکس: فرح طاهری
شهروند
نوزدهمین کنفرانس بنیاد پژوهش های زنان ایران
دانشگاه برکلی ـ 6-4 جولای 2008
نوزدهمین کنفرانس بنیاد پژوهش های زنان ایران
امسال از 4 تا 6 جولای 2008 در دانشگاه برکلی در ایالت کالیفرنیا ـ آمریکا برگزار
شد.
جمعه 4 جولای
مثل هر سال کنفرانس روز جمعه با پیام کمیته محلی
ساعت 11 صبح شروع به کار کرد.
اعضای کمیته محلی امسال عبارت بودند از: زهره جواهریان،
نورا بیانی، ملیحه رزازان، جمیله داوودی، بهار نواب و ویدا.
پیام کمیته را نورا بیانی ایراد کرد.
در بخشی از این پیام آمده است:
بنیاد پژوهشهای زنان در آستانه ی نوزده سالگی،
کارنامه ی درخشانی دارد. از فراهم آوردن فرصتی برای تبادل نظر، نقد و بررسی، باز
آفرینی ذهن و زبانی زنانه، به وجود آوردن شبکه ای ارتباطی میان تمام کسانی که
مسئله، مشغله، علاقه و کنجکاویشان مسئله ی زنان است
. چرا که در این دوران گستردگی و پیچیدگی
مسائل نظری و عملی جنبش زنان، بدون یک کار مستمر و پیگیر در طرح، تقابل،
تاثیرگذاری، تاثیرپذیری، نمی توان در مسیر رهائی زنان و ایجاد گفتمانی زنانه علیه
هنجارهای زن ستیز سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، گامی جدی برداشت...
در بخش دیگر این پیام گفته شد:
... و اما در یکسالی که ما دست اندر کار آماده
کردن این کنفرانس بودیم، جنبش زنان شاهد اجرای وسیع تر سیاست اعدام، سنگسار، حمله
به تجمعات و محافل زنان، بستن مجلات زنان، فیلتر کردن سایت های اینترنتی، بستن
کافه های اینترنتی و کافه های کتاب، دستگیری کنشگران زنان به بهانه ی اقدام
علیه امنیت ملی و جلوگیری از خروج فعالان زن از مرز، تشدید فشار کمیته های انضباطی
حراست دانشگاهها و افزایش خودکشی در میان دختران دانشجو بوده است.
جنبش زنان اما علیرغم جو رعب و وحشت، از پای
نیافتاده که همه گیرتر و رنگارنگ تر نیز شده است. سایتهای جدید و وبلاگ نویسان هر
روز بیشتر میشوند. جنبش زنان با ایجاد محافل، کمپین ها و شبکه ها، حضور و هویت
اجتماعی خود را در میدان مبارزه با قوانین حاکم و ارزشها و هنجارهای زن ستیز، به
واقعیتی انکارناپذیر تبدیل کرده است.
جنبش زنان با استفاده ی هوشمندانه از تکنولوژی
نوین توانسته رابطه ی گسترده ای با زنان ایرانی در خارج از ایران و به درجاتی زنان
منطقه و زنان کشورهای اروپائی و امریکای شمالی به وجود آورد و همراهی جنبش بین
المللی زنان از جنبش زنان ایران را ایجاد کند و نشان دهد که زن ایرانی در مبارزاتش
تنها نیست.
یکی از معضلات جنبش زنان ایران این بوده است که
همواره به عنوان جنبش دوم نگریسته شده و این معضلی است دیرینه و دیر پا:
پریروز انقلاب عمده بود، دیروز جنگ با عراق و
امروز امپریالیسم امریکا و خطر حمله ی نظامی.
با چنین دستاویزهایی است که جنبش زنان در سایه
قرار می گیرد و دانسته یا ندانسته به تداوم فضای سرکوب و بسته شدن فضای برابری
طلبی و آزادی خواهی کمک می شود.
شاید بتوان نگاهی دیگری داشت، حرکتی سیال، جدی و
منعطف اما محکم. فراسوی بایدها و شایدها، نبایدها و نشایدها، فراسوی نیک و
بد، غرب و شرق، بومی گرایی و سلطه طلبی خارجی، دو سویه کردن این و یا آن.
می توان همزمان خواهان برابری حقوق زنان و آزادی
طلبی بود و تشخیص ماهیت زن ستیز جمهوری اسلامی. می توان مخالف جنگ طلبی و قدرت
طلبی غرب بود و حمله ی نظامی به ایران.
با چنین نگاهی بود که ما نزدیک به یکسال از
زندگیمان را به تدارک این کنفرانس گذراندیم.
گفته شده است که با توجه به رشد تکنولوژی، وسایل
ارتباط جمعی مدرن، اینترنت، پالتاک، لزومی به 
برگزاری این کنفرانس ها
نیست، اما، ما بر این باوریم که یک تماس نزدیک سه روزه، رویارویی افکار، ایده های
جان های شیفته در محیطی صمیمی و سالم، گاه پر تنش، تجربه ی حسی با هم نشستن، با هم
دیدن، با هم شنیدن، با هم دوست داشتن یا نداشتن، تجربه ای است که از ورای سیم ها و
کابل های الکترونیکی، میسر نیست..
بعد از پیام کمیته محلی که با تشویق زیاد شرکت
کنندگان روبرو شد، خانم ناهید شهیدیان خواهر زنده یاد حامد شهیدیان نام ثمینه
السادات طباطبایی را به عنوان برنده ی جایزه حامد شهیدیان اعلام کرد.
این جایزه در زمینه پژوهش های فمینیسم انتقادی از
سال گذشته در کنفرانس بنیاد پژوهش های زنان ایران برقرار شده است. برنده ی امسال
در ایران ساکن است و متاسفانه نتوانسته بود در کنفرانس حضور یابد.
ثمینه السادات طباطبایی در سوم فروردین 1363 در
تهران متولد شد. دیپلم خود را در رشته ریاضی و لیسانس را در رشته نقاشی از دانشگاه
آزاد اسلامی اخذ کرد. موضوع پروژه پایانی وی بررسی و دوره بندی آثار نصرت الله
مسلمیان، نقاش معاصر ایرانی بود. ثمینه هم اکنون دانشجوی کارشناسی ارشد پرورش هنر
در دانشگاه علم و فرهنگ است. او در طراحی کتب مقطع راهنمایی برای سازمان کودکان
استثنایی ایران با این سازمان همکاری داشته است.
ثمینه طباطبایی برای مقاله ی "بررسی تصویر
زن در اثری از غزاله هدایت، هنرمند ویدیو آرتیست ایرانی" این جایزه را ازآن
خود کرد.
ثمینه طباطبایی در پیامش که به همین مناسبت به
کنفرانس ارسال داشته بود، از اینکه به عنوان برنده امسال جایزه حامد شهیدیان
شناخته شده، اظهار خوشحالی کرده بود و از زحمات مادرش و اساتیدی که در این راه به
او کمک کرده بودند و همچنین از خانم گلناز امین و ناهید شهیدیان و بنیاد پژوهش های
زنان برای این فرصت قدردانی کرد.
بخش جدید برنامه امسال معرفی کتاب
بود که به کتابهایی که در مورد زنان، برای زنان و به وسیله زنان نوشته شده بود
اختصاص داده شده بود.
در این بخش چهار کتاب معرفی شد، کتاب اول
"زنان در قصه ها و تاریخ" از شکوفه تقی بود. شکوفه تقی دارای فوق لیسانس
حقوق از ایران و فوق دکترا در مذهب شناسی از دانشگاه یل است.
کتاب دوم"مادام ایکس" اثر مهرنوش
مزارعی نویسنده شناخته شده ساکن لس آنجلس بود.
کتاب سوم"خاطرات خانم وزیر" اثر منصوره
پیرنیا که در ارتباط با زندگی و مرگ خانم فرخ روپارسا است.
کتاب چهارم کتاب دو جلدی"گریز ناگزیر"
بود که با همکاری میهن روستا، مهناز متین، سیروس جاویدی، ناصر مهاجر جمع
آوری شده است و روایت فرار 30 تن از جمهوری اسلامی است.
برنامه جمعه بعدازظهر با سخنرانی شری
موراگا Cherrie L Moraga از آمریکا آغاز شد.
شری موراگا، نمایشنامه نویس، شاعر، مقاله نویس و
آموزگار است. نمایشنامه ها و آثار او در سطح ملی مورد توجه قرار گرفته و جوایز
زیادی را به خود اختصاص داده اند. از جمله در سال 1996 بورس تخصصی هنرمندان تئاتر
تی سی جی، در سال 1993 بورس تحصیلی نمایشنامه نویسان تئاتر ان ای ا، دو جایزه از
طرف ذخیره نمایشنامه های جدید آمریکا، جایزه راکفلر هنرمندان ایالات متحده برای
ادبیات در سال 2007 و جایزه رزیدنسی هنرمند یادو را در سال 2008دریافت کرده
است.
شری کتاب "گرده ی من است نام این پل: نوشته
هایی از زنان رنگین پوست رادیکال" را مشترکا ویراستاری کرده است که برنده
جایزه کتاب پیش از کلمبوس در سال 1986 شد. از دیگر کتابهایش"عشق ورزی در
سالهای جنگ"، مجموعه سه نمایشنامه"آخرین نسل" و "در
انتظار فرصت ـ سیمای یک مادر همجنس گرا" (1997) است. او سه نمایشنامه
"قهرمانان و قدیسین و نمایشنامه های دیگر" (1994)، "واتسون ویل/
دایره در خاک" (2002) و "زن گرسنه" (2001) را به چاپ رسانده است.
امسال همچنین از شری موراگا مجموعه مقالات تازه ای به نام "نسخه برای آگاهی
چیکانا: نوشته هایی برای سده ی جدید" انتشار یافته است.
او بیش از ده سال است که در مقام هنرمند مقیم در
بخش تئاتر دانشگاه استنفورد کار می کند و همچنین در حال حاضر مسئولیت مطالعات
تطبیقی در نژاد و قوم را بر عهده دارد. او دروس نویسندگی خلاق ـ ادبیات چیکانو /
لاتین، هویت بومی در پراکندگی در هنر و نمایشنامه نویسی را تدریس می کند. شری
افتخار بنیانگذاری شبکه چیکانای بومی را دارد. شبکه ی چیکانای بومی شبکه ای از
چیکاناها است که در حوزه های دگرگونی اجتماعی از طریق تبادلات بین المللی، آموزشی،
سیاسی بومی، فعالیت معنوی و سازماندهی فعالیت های مردمان عادی کار می کنند.
بخشی از سخنرانی حسی شری موراگا را که چون نمایشنامه
ای آن را اجرا کرد، در زیر می خوانید:
. . . سالها پیش در یک میزگرد هنری در فستیوال
فیلم یهودیان در سانفرانسیسکو، به عنوان یک زن مکزیکی ـ آمریکایی از هویتم و از
احساس تعلق خاطرم به آب و خاک کشوری که در آن زندگی می کنم، آمریکا و در عین حال
از احساس بیگانگی و از دافعه ی جامعه و سیستم آمریکا نسبت به من (به خاطر رنگ پوست
و اصلیت مکزیکی ام) صحبت کردم. وقتی سخنران بعد از من (که یک مرد فلسطینی بود) در
جایگاه سخنرانی قرار گرفت، نخست مرا به حاضران نشان داد و بعد گفت؛ آنچه ایشان در
سخنانشان گفتند دقیقا وصف حال و هوای ما فلسطینیان در کشور خودمان است. . .
."
موراگا افزود: سیستم غالب بر جامعه آمریکا، و
بزرگتر از آن سیستم غالب بر سیاست جهانی و گلوبالیزاسیون، سعی در ادغام ملیت ها و
هویت های مردم و مخصوصا مهاجران به کشورهای غربی به یک "مجموعه"ی یک شکل
(بخوانید بی شکل) را دارد. این سیستم در نظر دارد با فراموش کردن و نادیده انگاشتن
خاطرات و هویت عمومی مردم، از آنها لشکری از شهروندان کلیشه ای بسازد. شهروندانی
که حتی از حقوق و ارج و قرب یک شهروند عادی ـ مثل آمریکایی ـ برخوردار نیستند و در
جامعه، احساس بیگانگی می کنند.
وی اشاره کرد جنبش های فمینیستی باید به خیل
مهاجران رنگین پوست نزدیک شده و مشکلات و احساسات آن ها را تشخیص دهند و با آن ها
آن گونه که هستند کار کنند و یاری شان کنند تا اعتماد به نفس خویش و توانایی احقاق
حقوق شان را تا حد ممکن به دست آورند.
او مهاجران و مخصوصا زنان مهاجر را که به محض جا
افتادن و یک رنگ شدن با جامعه میزبان "نوع خود" را فراموش می کنند
و در کشف و در نظر گرفتن مشکلات هم سنخ های پیشین خویش کوتاهی به خرج می دهند،
مورد انتقاد قرار داد.
موراگا به اهمیت آموزش و پرورش و تعلیم نسل جدید
و قرار دادن آنها در جریان واقعیات موجود در این زمینه اشاره کرد و گفت: سیستم
موجود هدفی جز بارآوردن عده ای با دید محدود؛ آنچه خود سیستم از آنها انتظار دارد،
ندارد و می داند همین نوع جهان بینی است که به درد روند و چرخش چرخ های سیاست های
موجود جهانی و گلوبالیزاسیون و نقشه های سیاستگذاران آن می خورد.
سخنران شنوندگان را به بذل توجه به فقر موجود و
خشونت در رابطه با مهاجران رنگین پوست فرا خواند و گفت: "زنان
غیرسفیدپوست" همه روزه و به طور مستمر از خانه و کاشانه شان در کشورهای موطن
خویش کنده می شوند و به اجبار به غرب و به آمریکا روی می آورند. بر جنبش های حق
طلبانه زنان و جنبش های فمینیستی است تا با برقراری ارتباط با آن ها و شناسایی و
ارزیابی و درک دردها و موانع سر راهشان در بازیابی هویت، و اعتماد به نفس شان یاری
و همراهی شان نمایند.
سخنان شری موراگا با تشویق بسیار زیاد شرکت کنندگان
روز اول کنفرانس که تعداد پرشماری را تشکیل می دادند، روبرو شد.
سخنران بعدی پرتو نوری علاء
شاعر، نویسنده، منتقد ادبی و عضو کانون نویسندگان ایران و کانون نویسندگان در
تبعید بود.
کار معرفی او
را هایده درآگاهی یکی از اعضای کمیته مشورتی بنیاد پژوهش های زنان ایران به عهده
داشت.
پرتو نوری علا در نوجوانی ازدواج کرد و با داشتن
دو فرزند تحصیلات دانشگاهی را تا دریافت مدرک فوق لیسانس در رشته های فلسفه،
روانشناسی و مدیریت خدمات اجتماعی ادامه داد. پرتو در ایران به عنوان کارشناس
برنامه ریزی در وزارت فرهنگ و هنر، مددکار اجتماعی در مرکز روان درمانی دانشگاه
تهران، مدرس نیمه وقت فلسفه در دانشکده هنرهای زیبا و ناشر کتاب کار کرد و پس از
آمدن به آمریکا در دادگاه عالی منطقه لس آنجلس مشغول به کار شد. پرتو، فعالیت های
هنری و ادبی را در کنار زندگی و تحصیلاتش ادامه داد. در چند تئاتر و فیلم سینمایی
از جمله "آرامش در حضور دیگران" ساخته ناصر تقوایی بازی کرده، چهار
مجموعه شعر به نام های: "سهمی از سالها"، "از چشم باد"،
"زمینم دیگر شد" و "سلسه بر دست در برج اقبال" از او منتشر
شده است. اخیرا نیز برگزیده ای از اشعار چهار کتابش به نام "چهار رویش"،
به دو زبان فارسی و انگلیسی، توسط انتشارات سندباد در لس آنجلس منتشر شده است. یک
نمایشنامه به نام "فردای میهن" و یک مجموعه داستان به نام "مثل
من" نیز از جمله کارهای منتشر شده ی او است. پرتو نوری علا از دهه 1970
تاکنون نقد ادبی و هنری نوشته و در سال 1994 از طرف نشر باران در سوئد به عنوان
بهترین منتقد سال برگزیده شد. کتاب دو نقد و مجموعه مقالات و نقدهای ادبی و هنری
او که در کتاب هنر و آگاهی منتشر شده ا
